ผมกลับไปดูรูปภาพเก่า ๆ ครั้งไปอบรมกับปีเตอร์ เซงเกที่แอตแลนตา เมื่อสองปีที่แล้ว ช่วงนั้นนับเป็นการเริ่มต้นของความเปลี่ยนแปลงภายในของผม เป็นจุดแลนมาร์คที่สำคัญอันหนึ่ง การพูดคุยครั้งนั้นหัวข้อเป็นเรื่องของธุรกิจและความยั่งยืนของระบบนิเวศน์ เนื้อหาในการอบรมมีมากและช่วยเปิดโลกทัศน์ใหม่ ๆ ให้กับผมได้ไม่น้อย ส่วนตัวกระบวนการอบรมนั้นเล่าก็ยิ่งน่าสนใจ จวบจนถึงวันนี้ผมได้นำความรู้และประสบการณ์เกี่ยวกับ World Cafe' มาประยุกต์ใช้ในการพูดคุยของผู้คนหลากหลาย ประสบความสำเร็จมากบ้างน้อยบ้าง แต่ผมพบว่ากระบวนการนำพาผู้คนให้มาพบปะพูดคุยกันไม่เคยประสบความล้มเหลวเลย สักครั้ง เพราะผมพบว่าสมาชิกในระบบชีวิตที่ ี่กว้างขวางและซับซ้อนนี้ หากได้นำพาพวกเขามาพูดคุยกันในบรรยากาศที่เป็นกันเองและเป็นมิตร มีพื้นที่อบอุ่นไปด้วยไมตรีจิตแล้ว จะไม่เคยมีใครเลยที่จะลังเลใจในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เชื่อมโยงกลับมาอย่างที่นักวิทยาศาสตร์กระบวนทัศน์ใหม่เรียกว่าเป็น "วงจรป้อนกลับ" พวกเราต่างก็โหยหาพื้นที่แบบนี้ด้วยกันทั้งสิ้น และผมมักจะได้พบว่าหลาย ๆ คนที่รู้จักกระบวนการเหล่านี้ใหม่ ๆ จะพูดกันเป็นเสียงเดียวว่าดีใจที่ได้เห็นว่ายังมีพื้นที่แบบนี้อยู่ในสังคม ของเรา เรื่องนี้จึงเป็นเรื่องที่จับต้องได้ ไม่ใช่เรื่องเพ้อฝันใด ๆ ทั้งสิ้น

    ผมกลับไปดูภาพเขียนของ Graphic Recorder (ศิลปินผู้บันทึกการสนทนาของเราให้ออกมาเป็นภาพอย่างน่าอัศจรรย์ ตลอดทั้งรายการ) มีอยู่ภาพหนึ่งที่สะกิดใจของผม ในภาพนั้นมีข้อความว่า "Look Closely to See Bigger View of the System" ประโยคนี้แปลตรงตัวก็คือให้เข้าไปดูใกล้ ๆ เพื่อให้เห็นภาพรวมของระบบ คำว่า Look Closely ผมว่าไปพ้องกับงานของท่านติช นัท ฮันห์ ที่บอกให้พวกเรา "Look Deeply" คือการให้เฝ้ามองอย่างลึกซึ้งในเรื่องอะไรก็ตามเพื่อให้เห็นความเชื่อมโยง ของชีวิตและสรรพสิ่ง การมองเข้าไปใกล้เพื่อให้เห็นภาพรวมอาจเป็นสิ่งที่ขัดกับสามัญสำนึกของเรา เพราะการอบรมในระบบการศึกษาแบบวิทยาศาสตร์บอกกับเราว่าเราจะต้องถอยห่างออก มาเพื่อที่จะได้เห็นภาพรวมของระบบ ไม่ได้บอกให้เราเข้าไปใกล้ ๆ แล้วมันยังไงกัน? เรื่องนี้ผมมาใคร่ครวญและนึกถึงเหตุการณ์ที่อาจารย์วิศิษฐ์ถามนก มยุรี ลูกศิษย์คนหนึ่งของอาจารย์ว่า "นก คุณว่างานที่ผมกำลังทำอยู่นี้ เป็นงานเล็กหรือใหญ่?" เมื่อผมตัดสินใจจะทำการอบรมละครให้กับเยาวชนที่จังหวัดนครสวรรค์ บ้านเกิดของผมเอง การใคร่ครวญเรื่องเหล่านี้ก็ย้อนกลับมาเป็นโจทย์สำคัญของผมอีกครั้ง การอบรมละครเยาวชนให้กับเด็กวัยรุ่นจำนวนเพียง 20 คน จำนวน 5 วัน โดยเก็บเงินเพียง 350 บาทเป็นค่าอาหาร เป็นงานใหญ่ หรืองานเล็ก?
 
    สำหรับใครหลายคนงานที่ผมกำลังทำนี้สร้างความงุนงงสงสัยให้กับเพื่อนหลาย ๆ คน เพราะเขาไม่เห็นว่าเราทำไปทำไม ทำไปเพื่อสิ่งใด การอมรมเด็กจำนวนเพียงแค่นี้จะสร้างความเปลี่ยนแปลงอะไรให้กับสังคมได้หรือ? ทำไมไม่เป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยต่อไป การอยู่ตรงนั้นสร้างความเปลี่ยนแปลงให้กับจังหวัดได้มากกว่าหรือเปล่า ทำไมเก็บเงินเพียงแค่นี้แล้วคนทำจะเอาอะไรกิน? ทำไมไม่หาทุนมาทำจะได้จำนวนเด็กที่มากกว่านี้? ทำไมไม่โปรโมต ทำไมไม่ทำสื่อประชาสัมพันธ์ คำถามเหล่านี้ผมดีใจที่ตัวเองมีคำตอบให้กับมันทุกคำถาม แต่คำตอบของผมนั้นอาจจะไม่ถูกใจหรือไม่เป็นเหตุเป็นผลสำหรับใครเลยก็เป็นได้ แต่สำหรับผมการได้ทำงานนี้คือข้อพิสูจน์อย่างหนึ่งว่าการทำงานเพื่อสังคมไม่ จำเป็นต้อง "รอ" ให้ทุกอย่างพร้อมก็สามารถทำได้ และเราสามารถทำได้อย่างประณีตและง่ายงามด้วย
 
    อย่างที่บอกไปแล้วว่างานนี้ไม่จำเป็นต้องรอ งานเพื่อสังคมส่วนใหญ่ต้องรอปัจจัยที่สำคัญที่สุดก็คือ "เงิน" ผมไม่ได้รอเงินเลย อันที่จริงผมปฏิเสธโอกาสที่จะได้รับเงินสนับสนุนจากผู้ใหญ่เสียด้วย เพราะถ้าหากผมเพียงแค่สามารถ "รอ" ให้โอกาสและวาระมาถึง ผมจะได้เงินก้อนใหญ่มาทำงานนี้ แต่ผมเลือกที่จะทำไปและปฏิเสธโอกาสนั้น หลายคนพูดว่าเงินเป็นปัจจัยสำคัญแต่ผมได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าเงินเป็น เรื่องรอง รองไปจากใจและความอยากทำ!!!

    อย่างที่สองผมไม่ได้รอให้ใครพร้อม ผมกำหนดวันโดยไม่ได้ปรึกษาหารือใครนอกจากกัลยาณมิตรสองสามท่าน ผมเลือกที่จะกำหนดวันเสียก่อนและหาแนวร่วมภายหลัง เพราะผมเชื่อว่าหากท่านใดก็ตามที่เขาไม่เห็นความสำคัญ ไม่ว่าจะปรึกษาหารืออย่างไรเขาก็คงไม่เห็นความสำคัญของมันอยู่ดี แต่ถ้าหากใครมีใจกับผมและเรื่องนี้เขาก็จะมาร่วมเองตามวาระและโอกาสของเขา ซึ่งสิ่งเหล่านี้หลอกกันไม่ได้ โกหกกันไม่ได้ แต่แสดงออกด้วย "การกระทำ" ไม่ว่าใครจะพูดอย่างไรว่าอยากจะมาช่วย หรือชื่นชมเราอย่างไร ผมไม่ใคร่ได้สนใจฟังเท่าใด ผมสนใจแต่คนที่มาร่วมอยู่ในงาน มาลงแขกกัน มาลงไม้ลงมือด้วยกันมากกว่า แล้วเชื่อหรือไม่ว่าเมื่อทำอย่างนี้แล้วทุกอย่างจะดำเนินไปอย่างง่ายดาย ถึงแม้ไม่ได้มีการตระเตรียมหรือวางแผนกันอย่างละเอียด งานก็ดำเนินไปด้วยใจและแรงขับดันที่อยากจะเห็นสิ่งดี ๆ ในสังคม ไม่มีการเต๊ะท่า ไม่มีเงื่อนไขยิบย่อนมาเป็นตัวกำหนดแต่อย่างใด
 
    พูดถึงเรื่องของการวางแผน ผมได้ชักชวนเพื่อนมาวางแผนที่บ้าน เราพูดคุยกันใช้เวลาสามสี่ชั่วโมง แต่ในหัวข้อสนทนาไม่มีอะไรที่เกี่ยวข้องเรื่องงานเลยแม้แต่น้อย เราคุยกันเรื่องชีวิตที่ผ่านมา การทำงานเช่นนี้อาจจะดูแปลกสำหรับใครหลาย ๆ คน แต่สำหรับผมบอกได้เลยว่ามันใช้การได้ เพราะถึงแม้ว่าหน้างานอาจจะมีความสับสนวุ่นวายหรือความเข้าใจผิดกันบ้าง แต่ทุกอย่างก็ลุล่วงไปด้วยดี สุดท้ายเราใช้เวลาพูดคุยเรื่องธุรการและปัญหาทางเทคนิคเพียง 10 นาที และแยกย้ายกลับบ้านเมื่อตอนประมาณเที่ยงคืน

    เมื่อเราไม่ได้รอเงิน และไม่ได้รอคน งานครั้งนี้จึงอยู่นอกเหนือความเข้าใจและทีทรรศน์ของคนทั่วไป เขาไม่เข้าใจว่าเพราะเหตุใดเราจึงไม่เรียกประชุมเพื่อขอความช่วยเหลือใน เรื่องต่าง ๆ หรือประชุมเพื่อแบ่งงานไปทำกันตามความสามารถและความถนัด เพราะเหตุใดผมจึงไม่ตระเตรียมข้อมูลให้พร้อมว่าจะทำอะไรเมื่อใด ทำไมจึงไม่มีมาสเตอร์แพลน ผมอยากจะบอกกับท่านทั้งหลายแต่ก็เชื่อว่าคำอธิบายของผมนั้นจะส่งผลร้าย มากกว่าผลดี เพราะเขาคงจะคิดว่าผมเล่นคำหรือสบัดสำนวนถ้าผมจะบอกว่า "ผมไม่รู้เหมือนกัน?" เพราะนั่นคือความจริง ผมไม่รู้อะไรเลยว่าจะต้องทำอะไรบ้างในรายละเอียด แต่ผมรู้เพียงอย่างเดียวว่าผมจะอบรมเด็ก 20 สิบกว่าชีวิตนี้ให้เป็นเวลา 5 วัน สำหรับเรื่องอาหาร เรื่องน้ำ เรื่องเบรก เรื่องที่อยู่หลับนอนค้างคืน ผมสารภาพว่าผมไม่ได้เตรียมการอะไรเลย และไม่คิดจะเตรียมการอะไรเลยด้วย เพราะอะไร ตอบสั้น ๆ ได้เพียงคำเดียวว่าผมวางใจคนที่จะเข้ามาช่วยเหลือผม เพราะเขาก็คงรู้ว่าถ้าปล่อยให้ผมทำงานนี้เพียงลำพัง ผมคงต้องตายหยังเขียดแน่ ๆ ผมไม่รู้ว่าเขามาช่วยผมเพราะอะไร แต่ผมรู้ว่าผมทราบซึ้งกับน้ำใจของทุกคนที่ช่วยเหลือคนละไม้คนละมือ จากเรื่องเล็กน้อยไปจนถึงเรื่องใหญ่ ๆ หรือพวกเขาอาจจะอยากช่วยทำให้ความฝันของคนบ้าเป็นจริง? ก็ไม่อาจจะทราบได้
 
    ผม ทำงานเล็ก ๆ ในโลกที่ไม่เล็กของเยาวชนยี่สิบกว่าชีวิตที่แต่ละคนไม่มีอะไรเหมือนกันเลย การได้สัมผัสพลังชีวิตของพวกเขาใกล้ ๆ เป็นสิ่งที่ยอดเยี่ยมที่สุด พลังของเยาวชนที่ฝักใฝ่ในการทำงานเพื่อสังคมเหล่านี้ช่วยหล่อเลี้ยงจิตใจของ ผมอย่างไม่มีอะไรจะเปรียบเทียบได้ ผมสัมผัสกับพวกเขาและผู้คนที่มาช่วยเหลืออย่างใกล้ชิด ไม่ว่าจะเป็นคุณนุช อร จากพรหมพิราม พิษณุโลก, พี่พจนา งามตา พี่ตง จากชุมแสง, นก กัลยาณมิตรที่ช่วยดูแลให้ทุกอย่างเป็นไปอย่างเรียบร้อย, ยุ่ง ที่ช่วยไปเป็นกำลังใจให้และช่วยงานได้มาก, พี่วาสนา ป้อม และกลุ่ม YCL ที่คอยสนับสนุนอยู่ห่าง ๆ และอีกหลายคนที่ไม่ได้เอ่ยนาม
 
    การ สัมผัสกับคนกลุ่มเล็ก ๆ ทำให้ผมเห็นตัวเองได้ชัดขึ้น เห็นสังคมของเราได้ชัดขึ้นกว่าการแยกตัวเองออกมาอย่างห่างไกลแล้วมองกลับ เข้าไป เพราะยิ่งห่างไกลเราก็มองไม่เห็นสายใยที่เร้นลับที่ถักทอผู้คนเอาไว้ด้วยกัน ผมจึงเข้าใจแล้วว่าการเดินเข้าไปใกล้ ๆ และสัมผัสผู้คนปนเปไปกับเขา หัวเราะกับเขา ร้องให้กับเขา กินข้าวกับเขา มันทำให้พื้นที่ในหัวใจของเราขยายออกเพื่อโอบกอดเสี้ยวส่วนของชีวิตของพวก เขาที่เอื้อเฟื้อนำมาแบ่งปันให้กับเราทั้งเรื่องสุขและทุกข์ เมื่อเราเปิดรับอย่างไม่ตัดสินเราก็เข้าสู่กระบวนการเปลี่ยนแปลงตนเอง บางคนคนเรามักจะกริ่งเกรงในการเปิดหัวใจออกมาเพราะไม่รู้ว่าจะต้องเจออะไร แต่ยิ่งปิดเราก็ยิ่งอ่อนแอ และไม่เรียนรู้สิ่งใหม่ เมื่อเราเปิดออกมาเราจะพร้อมที่จะเรียนรู้ ไม่มีอะไรน่ากลัว เพราะผมเชื่อว่าไม่มีใครบังคับให้เราเปลี่ยนได้อย่างถาวร พวกเราล้วนเลือกที่จะเปลี่ยนแปลงตัวของเราเองไปตามสิ่งที่มีความหมายสำหรับ ตนเอง ผมขอบคุณทุกคนที่มาช่วยสร้างความหมายร่วมกันในค่ายละคร "5 วันฉันเปลี่ยน"....